Niniejsze podsumowanie zbiorczo opisuje najważniejsze wyroki i postanowienia dotyczące kwestii penitencjarnych wydane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Przedstawienie głównych trendów w europejskim orzecznictwie penitencjarnym ma na celu wspieranie prawników-praktyków zajmujących się więziennictwem w kontekście badań i sporów sądowych, a także zidentyfikowanie luk w orzecznictwie europejskim umożliwiające wypracowanie nowych perspektyw prowadzenia strategicznych sporów sądowych.
SPIS TREŚCI >> PAŹDZIERNIK 2025 / LISTOPAD 2025
PAŹDZIERNIK 2025
PEŁNA WERSJA DOSTĘPNA W JĘZYKU ANGIELSKIM >>
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
IMANOV p. AZERBEJDŻANOWI ■ Skarga nr 62/20
Odsunięcie adwokata od wykonywania zawodu w konsekwencji jego wypowiedzi dla prasy dotyczących złego traktowania jego klienta przez personel więzienny; uznanie złego traktowania więźniów za kwestię interesu publicznego; zaobserwowany wzorzec działań represyjnych wobec krytyków rządu, działaczy społeczeństwa obywatelskiego, dziennikarzy i obrońców praw człowieka: naruszenie art. 10, naruszenie art. 8, nierozpatrzenie skargi na podstawie art. 18 (wspólna częściowo rozbieżna opinia sędziów Ktistakisa i Pavliego).
CREA p. WŁOCHOM ■ Skarga nr 7003/22
Dalsze pozbawienie wolności osadzonego z niepełnosprawnością, wymagającego stałej pomocy oraz programu rehabilitacji i fizjoterapii; rząd nie wykazał, że zapewniono regularną fizjoterapię i opiekę rehabilitacyjną: naruszenie art. 3.
PLATON p. REPUBLICE MOŁDAWII ■ Skarga nr 74995/17
Niewystarczająca pomoc medyczna udzielona byłemu działaczowi politycznemu przebywającemu w areszcie tymczasowym (ból zęba, ból nerek) oraz brak skutecznego środka odwoławczego: naruszenie art. 3 i art. 13 w związku z art. 3.
Regularne stosowanie sankcji zawieszających widzenia rodzinne, skutkujące trwałym zakazem takich widzeń przez ponad dwa lata; ograniczenie nie zostało nałożone w związku z naruszeniem dyscyplinarnym bezpośrednio związanym z widzeniami: naruszenie art. 8.
Stała obecność specjalnego oddziału strażników więziennych w czarnych mundurach i kominiarkach pod drzwiami celi skarżącego: skarga niedopuszczalna (oczywiście bezzasadna).
İMRAK AND YILDIZ p. TURCJI ■ Skarga nr 19815/19
Obrażenia odniesione przez osadzonych w wyniku użycia siły przez funkcjonariuszy służby więziennej w związku z oporem wobec przeszukania i udziałem w apelu w oddziale więziennym; brak niezwłocznego badania lekarskiego; brak skutecznego śledztwa: naruszenie art. 3 (aspekt proceduralny).
URUSBIEV I INNI p. REPUBLICE MOŁDAWII I ROSJI ■ Skarga nr 33519/15 i 4 inne
Niewłaściwe warunki pozbawienia wolności w samozwańczej „Mołdawskiej Republice Naddniestrza” (MRT): naruszenie art. 3 przez Rosję.
Pozbawienie wolności zarządzone przez de facto „sądy MRT”, które nie odzwierciedla tradycji sądowej zgodnej z Konwencją: naruszenie art. 5 ust. 1 przez Rosję.
Brak skutecznego środka odwoławczego w odniesieniu do skarg na podstawie art. 3 i 5: naruszenie art. 13 w związku z art. 3 i 5 przez Rosję.
Monitoring audiowizualny spotkań skarżącego z adwokatem podczas pobytu w zakładzie karnym: naruszenie art. 8 przez Rosję.
Skarżący pozbawiony możliwości posiadania materiałów piśmienniczych podczas pobytu w zakładzie karnym oraz poddany cenzurze korespondencji: naruszenie art. 34 przez Rosję.
WYROKI WYDANE W TRYBIE UPROSZCZONYM
Bułgaria | Ogólny zakaz korzystania przez osoby odbywające karę pozbawienia wolności z czynnego prawa wyborczego w wyborach parlamentarnych (Shasov i inni p. Bułgarii, skarga nr 3812/22, 9 października 2025 r.; Memishev i inni p. Bułgarii, skarga nr 49554/21, 9 października 2025 r.; Kalaydzhiev i inni p. Bułgarii, skarga nr 49951/21, 9 października 2025 r.; Sakaliev i inni p. Bułgarii, skarga nr 16355/22, 23 października 2025 r.; Rangelov i inni p. Bułgarii, skarga nr 49395/21, 23 października 2025 r.; Neshkov i inni p. Bułgarii, skarga nr 62531/19, 23 października 2025 r.): naruszenie art. 3 Protokołu nr 1.
Ukraina | Brak odpowiedniego leczenia osób pozbawionych wolności ze schorzeniami – HIV, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C, nadciśnienie tętnicze, marskość wątroby, miażdżyca mózgu, poważne choroby układu krążenia (Monakhov i Inni p. Ukrainie, skarga nr 36729/23, 9 października 2025r.): naruszenie art. 3.
Ukraina | Sądapelacyjny obniżył dziesięciokrotnie (z 32 EUR do 3 EUR) odszkodowanie przyznane więźniowi za niezgodne z prawem otwarcie listu przez administrację zakładu karnego i nakazał mu uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 33 EUR poniesionych przez administrację zakładu karnego w postępowaniu odwoławczym – bez względu na fakt, że skarżący odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności i nie uzyskuje dochodów (Korol i Inni p. Ukrainie, skarga nr 82560/17, 9 października 2025r.): naruszenie art. 6 ust. 1.
Rosja |Stały dozór wideo nad osobami osadzonymi w aresztach śledczych i ośrodkach detencji postpenalnej, prowadzony również przez personel przeciwnej płci (Komornikov i Maksimova p. Rosji, skarga nr 64339/19, 16 października 2025 r.): naruszenie art. 8.
Ukraina | Osoby odbywające karę dożywotniego pozbawienia wolności pozbawione jasnych i realistycznych perspektyw przedterminowego zwolnienia w okresie poprzedzającym nowelizację przepisów z 3 marca 2023r. (Petedzhyyev i Bondar p. Ukrainie, skarga nr60318/21, 23 października 2025 r.): naruszenie art. 3 za okres od daty prawomocnego skazania skarżących na karę dożywotniego pozbawienia wolności do dnia 3marca 2023 r.; brak naruszenia art. 3 po tej dacie.
LISTOPAD 2025
PEŁNA WERSJA DOSTĘPNA W JĘZYKU ANGIELSKIM >>
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
VAINIK I INNI p. ESTONII ■ Skarga nr 17982/21 i 3 inne
Wprowadzenie całkowitego zakazu palenia tytoniu w zakładach karnych; brak konsensusu wśród państw członkowskich co do potrzeby wprowadzenia takiego zakazu w jednostkach penitencjarnych; zakaz nie został poddany kontroli ani debacie parlamentarnej; brak oceny wpływu zakazu z perspektywy autonomii osobistej osadzonych palących, rozumianej jako obejmującej możliwość dokonywania wyborów dotyczących własnego życia i zdrowia: naruszenie art. 8 (częsciowo rozbieżna wspólna opinia sędziów Roosmy i Ní Raifeartaigh oraz częsciowo rozbieżna opinia sędziego Pavliego).
M.A. p. ŁOTWIE ■ Skarga nr 55234/21
Pozbawienie wolności osoby cierpiącej na zaburzenia psychicznie w zwykłych zakładach karnych pomimo nakazu sądowego nakazującego jej umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym: naruszenie art. 5 ust. 1 (e).
SANCHEZ I PICANYOL I INNI p. HISZPANII ■ Skarga nr 25608/20 i 2 inne
Polityk osadzony za udział w wydarzeniach związanych z katalońskim referendum niepodległościowym; odmowa udzielenia mu przerwy w odbywaniu kary w celu umożliwienia udziału w działaniach politycznych (kampanii wyborczej, posiedzeniach parlamentu): brak naruszenia art. 3 Protokołu nr 1.
A.V. p. SZWAJCARII ■ Skarga nr 37639/19
Systematyczna kontrola korespondencji skarżącej w zakładzie karnym, z wyjątkiem korespondencji z adwokatem i kilkoma instytucjami publicznymi: brak naruszenia art. 8.
VĂSCĂUŢANU p. RUMUNII (dec.)■ Skarga nr 10120/23
Osadzony przebywający w nieodpowiednich warunkach pozbawienia wolności nie skorzystał z krajowego prewencyjnego środka ochrony prawnej, którego skuteczność zapewniły najnowsze zmiany w orzecznictwie oraz ogólne środki podjęte przez władze w celu rozwiązania strukturalnych problemów przeludnienia więzień i złych warunków pozbawienia wolności; skarga niedopuszczalna z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych.
RASMUSSEN I INNI p. DANII ■ Skarga nr 2390/24
Śmierć osadzonego spowodowana przedawkowaniem narkotyków (opioidów); władze zakładu karnego nie miały wystarczających informacji, by uznać, że istniało rzeczywiste i bezpośrednie zagrożenie dla życia osadzonego: brak naruszenia art. 2.
WYROKI WYDANE W TRYBIE UPROSZCZONYM
Ukraina | Pogorszenie stanu zdrowia osadzonego cierpiącego na chorobę wrodzoną, na którą nie ma powszechnie dostępnego lekarstwa – retinitis pigmentosa (Nikolayev p. Ukrainie, skarga nr 54309/20, 6 listopada 2025 r.): skarga niedopuszczalna (oczywiście bezzasadna).
We współpracy z
Projekt finansowany przez Unię Europejską i Fundusz im. Roberta Carra. Wyrażone w nim poglądy i opinie stanowią jednak wyłącznie poglądy i opinie autorów i nie muszą prezentować oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej lub Funduszu im. Roberta Carra. Unia Europejska, Komisja Europejska i Fundusz im. Roberta Carra nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
